VIII Przegląd Filmów o Tematyce Żydowskiej w Poznaniu
VIII Przegląd Filmów o Tematyce Żydowskiej w Poznaniu odbędzie się w dniach 24-27 października. Miejsca pokazów to Dom Bretanii i Atelier Wimar Stowarzyszenia Łazęga Poznańska. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny.
W ramach 8. edycji przeglądu przypomnimy postać Mariana Marzyńskiego, zmarłego w ubiegłym roku mistrza dokumentu subiektywnego. Reżyser znany był z tego, że nie unikał stawania przed kamerą, a swoje filmy opatrywał własną narracją słowną. Pokażemy dwa jego filmy dokumentalne – „Skibet/Hatikvah” i „Powrót do Polski” (pierwszy wersji z polską narracją, drugi. w wersji z narracją ang., z napisami). Przed tym pierwszym wprowadzenie wygłosi filmoznawca Mikołaj Jazdon – znawca twórczości reżysera, który jego filmy wielokrotnie prezentował w Poznaniu. To właśnie w ramach prowadzonego przez niego Klubu Krótkiego Kina w CK Zamek odbyła się polska premiera „Skibet/Hatikvah”. Mikołaj Jazdon, przez wiele lat dyrektor artystyczny Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych „Off Cinema” w Poznaniu, w 2019 roku zorganizował bogatą retrospektywę Mariana Marzyńskiego, wręczając mu Platynowy Zamek, nagrodę za całokształt twórczości. Wówczas przygotowaliśmy w Atelier Wimar Łazęgi poznańskiej specjalny pokaz słynnego filmu dokumentalnego „Sztetl”, po którym odbyło się spotkanie z reżyserem. Była to niestety już ostatnia wizyta Marzyńskiego w Polsce. Dwa lata później, w ramach 5. edycji przeglądu, pokazaliśmy dwa mniej znane dokumenty reżysera.
Obok sześciu współczesnych filmów fabularnych, pięciu izraelskich i jednego francuskiego, w programie tegorocznej edycji znalazły się dwa wyjątkowe filmy dokumentalne o wybitnych przywódcach Izraela – Ben-Gurionie i Goldzie Meir, w których ci politycy spoglądają pod koniec życia w przeszłość, podsumowując swoje doświadczenia.
Z okazji 100-lecia śmierci Franza Kafki pokażemy nietypowy film dokumentalny „Ostatnie opowiadanie Kafki”, w którym powikłane losy rękopisów autora w zaskakujący sposób oddają mroczną atmosferę jego twórczości. Kultowemu pisarzowi poświęciliśmy zresztą wiele uwagi w numerze „Miasteczka Poznań” 1-2/2024, przedstawiając refleksje nad nowymi przekładami jego dzieł i współczesną siłę oddziaływania jego utworów w różnych mediach (plakacie, komiksie, teatrze).
Z kolei w ramach przypominania zapomnianych osób, mających prekursorski wkład w kinematografię izraelską, obędzie się wykład o Michal Bat-Adam, aktorce i reżyserce filmów tworzonych w duchu kina autorskiego i osobistego.
Program wydarzeń:
czwartek 24 października
Dom Bretanii, Stary Rynek 37
16:00 Beztroskie życie Irène, reż. Sandrine Kiberlain, Francja 2001, 98 min., fabuła
Irène, młoda Żydówka, przeżywa swój dziewiętnasty rok życia w Paryżu, latem 1942 roku. Jej rodzina przygląda się, jak odkrywa świat, nawiązuje przyjaźnie, doświadcza nowej miłości, oddaje się pasji teatru... Marzy o zostaniu aktorką, a jej dni mkną w beztrosce młodości. Nic nie wskazuje na to, że czas się kończy...
Film udostępniony przez Instytut Francuski w Polsce.
18:00 Ojcze nasz, reż. Meni Yaish, Izrael 2016, 107 min., fabuła
To historia o ojcostwie. Ovadia jest najsilniejszym i najbardziej brutalnym bramkarzem w klubie nocnym Tel Awiwu. Niczego się nie boi i nigdy nie przegrał walki. Jego największym marzeniem jest zostać ojcem, wraz z żoną Rachel od niemal pięciu lat starają się o dziecko. Miejscowy gangster dostrzega w Ovadii wielki potencjał, a dzięki pracy dla kryminalisty Ovadia może opłacić kosztowne leczenie niepłodności. Gdy tylko Rachel zachodzi w ciążę, postanawia skończyć pracę dla gangstera. Ale to nie takie proste.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
piątek 25 października
Atelier Wimar Stowarzyszenia Łazęga Poznańska, ul. Św. Marcin 75
16:00 Ben Gurion. Epilog, reż. Yariv Mozer, 2016, 70 min., dokument
Odnaleziony i zmontowany po latach wywiad z Davidem Ben-Gurionem, urodzonym w Płońsku ojcem założycielem państwa Izrael, to wynik niezwykłego spotkania z młodym brytyjskim dziennikarzem. Doszło do niego w 1968 roku, w czasie, gdy odsunął się on od polityki i zamieszkał na pustyni Negew. W trakcie rozmowy, z charakterystycznym dla siebie błyskotliwym poczuciem humoru, Ben-Gurion rozlicza się z przeszłością, dzieląc się refleksjami na temat władzy i życia osobistego. Film daje unikalny wgląd w niezwykłą osobowość jednego z najważniejszych przywódców współczesnej historii, ujawnia kulisy jego politycznych decyzji i kreśli zaskakująco prawdziwą wizję przyszłości Izraela.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
17:35 Golda, reż. Udi Nir, Sagi Bornstein i Shani Rozanes, Izrael, Niemcy 2019, 88 min., dokument
Pełna zdarzeń historia Goldy Meir jako premiery Izraela – od jej zaskakującego dojścia do władzy i przyjęcia międzynarodowej, ikonicznej figury „królowej narodu żydowskiego” – do jej tragicznego i samotnego końca.
Krótko przed swoim odejściem Golda Meir udzieliła wywiadu izraelskiej telewizji. Po tym, jak skończono realizować materiał, kamera wciąż pracowała, rejestrując intymną rozmowę z kobietą, która jako pierwsza i jedyna w historii rządziła Izraelem. Paląc jednego papierosa za drugim, Golda wypowiadała się swobodnie, przedstawiając swoje świadectwo z czasów pełnienia funkcji premiery – pięciu burzliwych lat, które zapewniły jej miejsce w historii, lecz wysokim kosztem osobistym. W oparciu o tę nigdy nie prezentowaną rozmowę, wypowiedzi zwolenników i przeciwników, a także rzadkie materiały archiwalne, „Golda” prezentuje historię sprawowania urzędu premiery przez Meir.
19:30 Skibet/Hatikvah, reż. Marian Marzyński, USA 1970/2010, 58 min., dokument
Wprowadzenie: Mikołaj Jazdon, filmoznawca z Instytutu Filmu, Mediów i Sztuk Audiowizualnych UAM, znawca twórczości reżysera.
W listopadzie 1969 roku wśród pięciuset emigrantów marcowych, którzy zamieszkali tymczasowo na statku zakotwiczonym w porcie Kopenhagi, znalazł się polski autor popularnych programów telewizyjnych lat 60., Marian Marzyński. Nakręcony przez niego na tym statku film jest jedynym istniejącym przekazem wizualnym niepowtarzalnej atmosfery emigracji marcowej w czasie jej trwania.
„Przyjechał duński reporter radiowy, aby ogłosić Zachodowi sensację: pół tysiąca polskich Żydów smakuje w Kopenhadze pierwszych owoców wolności. Ale skibet [statek] milczy. Ci, którzy spędzali bezsenne noce w Polsce przeklinając komunizm, tutaj stracili głos.
Gdy duński reporter opuszcza pokład, na statku zaczyna się wielka spowiedź. Tragiczne wspomnienia wojenne krzyżują się z obserwacjami duńskiej wolności seksualnej, echa powojennych dramatów politycznych z legendami o bogactwie mieszkających tu Żydów, prognozy losów komunizmu z tym, co się miało i straciło. O tym, jak w 30-stopniowym mrozie budowało się baraki na Syberii, i o tym, dlaczego, gdy tyle jest pięknych rzeczy w sklepach, Dunki tak źle się ubierają”. (Marian Marzyński, „Kino–ja. Życie w kadrach filmowych”).
W drugiej części filmu, młodzi emigranci, których do Danii zabrali rodzice, uczą się żydowskich piosenek, oczekując nowego życia. Swój zespół nazwali po hebrajsku: Hatikvah, po polsku: Nadzieja.
sobota 26 października
Atelier Wimar Stowarzyszenia Łazęga Poznańska, ul. Św. Marcin 75
16:00 Pustynne jabłka, reż. Matti Harari, Arik Lubetzki, Izrael 2014, 96 min., fabuła
Rebeka Abarbanel to jedynaczka, mieszka w Jerozolimie w ortodoksyjnej rodzinie. Szukając szczęścia zaczyna interesować się życiem świeckich Izraelczyków. Pewnego dnia ucieka z domu w towarzystwie chłopaka z kibucu na pustyni.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
17:55 Nieortodoksyjnie, reż. Eliran Malka, Izrael 2018, 99 min., fabuła
Gdy córka Yakova Cohena zostaje wyrzucona ze szkoły ze względu na pochodzenie etniczne, on postanawia walczyć. Jest rok 1983, a Yakov jest zwykłym jerozolimskim drukarzem. Wraz z dwójką przyjaciół zakłada organizację polityczną walczącą o prawa Żydów sefardyjskich. Początki są chaotyczne, ale pasja, oddanie, gniew i poczucie humoru pchają ich naprzód.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
19:55 Sznurówki, reż. Jacob Goldwasser, Izrael 2018, 98 min., fabuła
Gadi jest osobą z niepełnosprawnością intelektualną, ze szczególnym poczuciem humoru, zaraźliwym śmiechem i niewyczerpanym optymizmem. Po nagłej śmierci mamy wprowadza się do swojego ojca Reuwena, z którym nie miał dotychczas bliskich relacji. Wspólne pokonywanie trudności życiowych sprawia, że ich relacja pogłębia się, a Reuwen odkrywa pokłady miłości do syna.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
Niedziela 27 października
Atelier Wimar Stowarzyszenia Łazęga Poznańska, ul. Św. Marcin 75
16:00 Michal Bat-Adam, prekursorka kina feministycznego w Izraelu
Wykład. Prowadzenie: Marek S. Bochniarz. 55 min.
W latach 70. i 80. ubiegłego wieku w kinie izraelskim pojawiło się zjawisko filmów osobistych. Twórcy tzw. nowego indywidualizmu usiłowali stworzyć alternatywę wobec kina mainstreamowego. Schyłek mitycznej figury heroicznego Sabry i wprowadzenie postaci wrażliwych mężczyzn stworzyło miejsce dla kobiet. W tym okresie do głosy doszły reżyserki Michal Bat Adam i Edit Shchory, które – podobnie jak ówcześni reżyserzy – podejmowały temat poszukiwania siebie. Michal Bat Adam rozpoczęła karierę jako aktorka, grając w filmach Moshé Mizrahiego. Jako reżyserka zadebiutowała w 1979 roku autorskim dziełem psychologicznym – koprodukcją izraelsko-francuską Chwile. Film uchodzi za pierwszy film izraelski z wątkiem lesbijskim.
17:10 Przyjeżdża orkiestra, reż. Eran Kolirin, Izrael 2007, 83 min., fabuła
Przyjeżdża orkiestra to oryginalna i opowiedziana z wyjątkowym humorem historia egipskiej orkiestry, która zagubiła się w Izraelu. Zespół miał zagrać na uroczystym otwarciu centrum kulturalnego. Niestety, nikt nie odebrał muzyków z lotniska, ci więc decydują się znaleźć drogę sami…
Film ten, przywodzący na myśl dzieła Emira Kusturicy, to żywiołowa, pełna egzotycznego uroku i absurdalnego humoru opowieść z nieokiełznaną orientalną muzyką w tle. Komedia, romans i szczypta nostalgii w energetyzującej pigułce.
Pokaz w ramach klubu filmowego Ambasady Izraela
18:55 Ostatnie opowiadanie Kafki, reż. Sagi Bornstein, Izrael, Niemcy 2011, 53 min. dokument
Podczas gdy świat będzie na zawsze wdzięczny Maxowi Brodowi za zachowanie części z najlepszych dzieł XX-wiecznej literatury i przekształceniu Franza Kafki w globalną ikonę kultury, sam Kafka być może przewraca się w grobie. Jego ostatnie życzenie – zakładające, że „wszystko, co zostało w moim dorobku musi zostać całkowicie spalone, bez czytania” – zostało zignorowane przez jego najbliższego przyjaciela, a cała reszta to już historia literatury. Niemniej prawie sto lat po przedwczesnej śmierci Kafki los jego bezcennych manuskryptów znajduje się w centrum gorącej dyskusji, angażującej miliony dolarów i wywołującej spór polityczny między Izraelem a Niemcami.
W filmie podążamy za manuskryptami od ich pierwszej podróży w walizce Broda, z Europy okupowanej przez nazistów do Izraela, aż do ich obecnego miejsca, w którym zbierają kurz w zniszczonym mieszkaniu w Tel Awiwie, pilnie strzeżone przez niestabilną, ekscentryczną kobietę i tuziny kotów. W efekcie powstała pokręcona, osobliwa historia detektywistyczna, której ironii i absurdalności nie przegapiłby i sam wielki Franz K.
20:10 Powrót do Polski, reż. Marian Marzyński, USA 1980, 59 min., dokument
„Gdy wybuchła «Solidarność», znów myślałem o podroży do Polski, ale tym razem, żeby zrobić film. Udało się to wiosną 1981 roku, dzięki staraniom dziennikarzy, Stefana Bratkowskiego i Dariusza Fikusa.
W mojej teczce bezpieki opisuje to towarzysz Biały: W dniu 28 kwietnia 1981 r. na 15 dni wyjechał wraz z operatorem, Marzyński. Chce przygotować film, który ma być wyświetlany w ogólnoamerykańskim programie TV. Chciałby przeprowadzić rozmowy z tzw. zwykłymi ludźmi, nie jest zainteresowany działaczami politycznymi.
(…) Po moim powrocie będziemy obserwować nasz kraj z troską, żeby udało mu się przeżyć, tak jak nam się udało”. (Marian Marzyński, „Kino–ja. Życie w kadrach filmowych”).
Przegląd organizowany przez Stowarzyszenie Łazęga Poznańska we współpracy z Galerią Miejską Arsenał, współfinansowany z budżetu miasta Poznania.
Kurator: Marek S. Bochniarz
Partnerzy: Ambasada Izraela w Polsce, Dom Bretanii, Stowarzyszenie Miasteczko Poznań
Patronat: Ambasada Izraela w Polsce