"Rabin Klein z żoną" - z Kępna do Norymbergii. Śladami jednej dedykacji
Jakiś czas temu nabyłam modlitewnik w języku niemieckim zatytułowany Techinnah…,
wydany przez anonimową Bas Ammi1. Egzemplarz ten zawiera kilka interesujących
znaków własnościowych.
Na frontyspisie wykaligrafowano po hebrajsku dedykację, a poniżej, również alfabetem
hebrajskim, lecz po niemiecku złożono podpis: „Rabbiner Dr. Klein und Frau” (rabin
doktor Klein z żoną). Zapewne ofiarodawca wykaligrafował je sam. Choć nie podał siglów,
wiadomo, że w dedykacji wykorzystał słowa z Biblii hebrajskiej, które w przekładzie na
język polski brzmią: „[…] a Bóg Izraela niech spełni prośbę, jaką do Niego zaniosłaś”
(1 Sm 1,17). Stanowią one motto, a zarazem życzenie, zachętę do modlitwy i ufności, że
zostanie ona wysłuchana. Kim zatem był rabin Klein, kim jego żona, a kim właścicielka
modlitewnika? I cóż to za modlitewnik? Najłatwiej odpowiedzieć na to ostatnie pytanie.
Techinnah
Bas Ammi to pseudonim, który z hebrajskiego oznacza „córka mojego ludu”. Wskazuje
na kobietę jako autorkę modlitw, nie ma jednak pewności, czy modlitewnika nie wydał
mężczyzna. Nie zdołałam ustalić, kim on/a był/a. Techinnah to zbiór sześćdziesięciu
ośmiu modlitw w języku niemieckim, wydany we Frankfurcie nad Menem w 5688 roku
(według kalendarza żydowskiego, czyli w 1928/1929 r.). Hebraizm Techinnah odnosi się
do modlitwy prośby, gdyż hebrajska tchina (l.mn. tchinot)– to prośba, błaganie. Od XVI
wieku popularne były tchines, modlitwy w jidysz (jid. tchine, l.mn. tchines), publikowane
pojedynczo, jako broszury lub w pokaźnych zbiorach. Na ogół indywidualnie czytały
je i odmawiały Żydówki, niekiedy także Żydzi, zwłaszcza ci nieznający hebrajskiego.
W XIX wieku oprócz jidyszowych zbiorów ukazywały się również modlitewniki w językach
krajowych, na przykład po niemiecku czy po polsku, których autorzy i autorki
odwoływali się do tych dawnych modlitw2. Korzystały z nich przede wszystkim kobiety
i dziewczęta, na co wskazują również podtytuły. W zbiorze Techinnah jest on dwuczłonowy:
Ein belehrendes Andachstbuch für jüdische Frauen und Bräute. Mit einem Anhang über
die besonderen Pflichten der jüdischen Frau (Pouczający modlitewnik dla żydowskich żon
i narzeczonych z dodatkiem dotyczącym szczególnych obowiązków kobiet żydowskich).
Zatem jego właścicielka była Żydówką, ale co jeszcze o niej wiadomo?
(...)