Żydowscy bojownicy z Polski
ŻYDOWSCY BOJOWNICY
Z POLSKI WE FRANCUSKIM
RUCHU OPORU
21 lutego 2024 roku odbyła się ceremonia przeniesienia szczątków Missaka
Manouchiana i jego żony Mélinée do paryskiego Panteonu. Uroczysty
pochówek przywódcy paryskiego oddziału Francs-Tireurs et Partisans
Français - Main d’Oeuvre Immigrée (FTP-MOI)1 był uhonorowaniem
wszystkich obcokrajowców walczących we francuskim ruchu oporu.
Paryskie muzeum holokaustu, Mémorial de la Shoah, przygotowało z tej
okazji wystawę ukazującą rolę jaką odegrali imigranci we francuskim ruchu
oporu, skupiając się przede wszystkim na paryskim oddziale FTP-MOI.
Wystawa prezentuje sylwetki bojowników ruchu oporu oraz różnorodne
formy walki i działalności skierowane przeciwko hitlerowcom. Wśród
prezentowanych w paryskim muzeum bojowników są polscy Żydzi.
Wystawa jest czynna do 25 stycznia 2025 roku.
W działania na rzecz Francji angażowali się uchodźcy polityczni i imigranci ekonomiczni,
zarówno ci naturalizowani jak i ci już urodzeni we Francji, często
pochodzenia żydowskiego. Walka na rzecz obrony Francji był dla wielu aktem określającym
tożsamość i wyrażeniem swego przywiązania do Francji, do idei praw człowieka
i wartości Rewolucji Francuskiej.
Kiedy 3 września 1939 roku Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Niemcom,
odzew pośród imigrantów był duży. Imigranci polskiego i czeskiego pochodzenia
zapisywali się do stosownych oddziałów Legii Cudzoziemskiej. Ci, którzy nie mogli
zaangażować się w działania wojskowe, zasilali szeregi organizacji Compagnies de
Travailleurs Étrangers (CTE)2. Na początku maja 1940 roku aktywnych było blisko
100 000 osób, w tym 55 000 w ramach CTE, 40 000 w przemyśle i rolnictwie, a 8 000
obcokrajowców walczyło na froncie.
W początkowym okresie paryski ruch oporu opierał się na działalności trzech organizacji:
Bataillons de la jeunesse (Bataliony młodzieżowe), Organisation Spéciale (Organizacja
specjalna) oraz OS-MOI zrzeszająca obcokrajowców. W kwietniu 1940 roku
nastąpiła reorganizacja i wyłoniono jedną strukturę: Franc-Tireurs et Partisans (FTP),
którego gałęź stawiła FTP-MOI skupiająca imigrantów. W strukturach FTP-MOI walczyli
bojownicy przybyli do Francji m.in. z Ukrainy, Polski, Bułgarii, Rumunii, Transylwanii.
Główne działania FTP-MOI obejmowały zamachy bombowe w hotelach zajmowanych
przez okupanta, ataki na żołnierzy niemieckich na ulicach miasta, indywidualne egzekucje
indywidualne wojskowych niemieckich, kradzieże broni, akcje sabotażowe.
Od marca 1940 roku w strukturach policji francuskiej powstała specjalna jednostka
zbierająca informacje na temat działalności bojowników komunistycznych. Proces rozpracowania
i zniszczenia FTP-MOI przebiegał w trzech etapach, prowadzonych przez
francuską policję współpracującą z policją niemiecką, od stycznia do listopada 1943 roku.
Pierwsze śledztwo dotyczyło sekcji żydowskiej MOI dowodzonej przez Henri Krasuckiego,
który został aresztowany w lutym 1943 roku, po przesłuchaniach i torturach ostatecznie
deportowany do Auschwitz, z którego udało mu się powrócić wraz z zakończeniem
wojny3. Drugie śledztwo toczyło się od kwietnia do lipca
1943 roku, jego efektem były liczne aresztowania w ramach FTP-MOI.
Od końca lipca 1943 roku policja rozpoczęła działania w ramach trzeciego
śledztwa, którego celem było całkowite zniszczenie FTP-MOI. 16
listopada, aresztowano komisarza wojskowego Missaka Manouchiana
w trakcie spotkania ze swoim dowódcą Josephem Epsteinem oraz 24
bojowników MOI.
Zatrzymania bojowników ruchu oporu stały się dla hitlerowców okazją
do rozpoczęcia kampanii propagandowej. Na ulicach miasta pojawiły
się słynne „czerwone afisze” zawierające fotografie Manouchiana i jego
towarzyszy. Zdjęcie Manouchiana opatrzone było napisem „Ormianin
Manouchian, szef bandy, sprawca 56 zamachów, 150 zabitych, 600 rannych”.
Celem propagandowym było przedstawienie ruchu oporu jako
organizacji skupiającej kryminalistów przybyłych z zagranicy, wskazywano
hiszpańskich komunistów, Żydów, Włochów i Ormian.
(...)