Żydowskie ugrupowania polityczne w pierwszych latach powojennej Polski (1944/45-1950)
Od 1944 roku tereny dzisiejszej Polski były wyzwalane z okupacji hitlerowskiej przez
Armię Czerwoną i Wojsko Polskie. W wyniku tych działań możliwa była próba
odbudowy życia społeczności żydowskiej. Na początku listopada 1944 roku w Lublinie
rozpoczął działanie Tymczasowy Centralny Komitet Żydów w Polsce (TCKŻP). Na jego
czele stanął Emil Sommerstein, a jego zastępcami zostali Marek Bitter z Polskiej Partii
Robotniczej (PPR) i Adolf Berman z Poalej Syjon-Lewicy. Od lutego 1945 roku TCKŻP
zaczął funkcjonować jako Centralny Komitet Żydów w Polsce (CKŻP). W jego skład
weszli przedstawiciele wszystkich legalnie działających ugrupowań żydowskich.
W powojennej Polsce rozpoczęły działalność wszystkie przedwojenne stronnictwa
żydowskie. O zgodzie na legalną działalność danej partii decydował głównie Referat
do Spraw Mniejszości Żydowskiej przy Departamencie Politycznym Ministerstwa Administracji
Publicznej. Jednocześnie stronnictwa żydowskie były poddane infiltracji
ze strony pracowników Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, którzy podlegali
Arkadiuszowi Mojżeszowi Libermanowi. Żydowskie partie dzieliły się na lewicowe,
centrowe i prawicowe, a także na syjonistyczne oraz niesyjonistyczne. Warto wskazać, że większość stronnictw żydowskich działała w sposób legalny, jednocześnie kilka ugropowań
funkcjonowało w sposób niezalegalizowany.
Działalność legalnie działających partii syjonistycznych
Najbardziej prawicowo-syjonistycznym ugrupowaniem mogącym legalnie działać było
Mizrachi. Partia ta powstała w 1902 roku. W swoim programie partia akcentowała religijny
charakter odbudowy państwa żydowskiego w Palestynie. Członkowie Mizrachi
działali głównie w żydowskich zrzeszeniach religijnych, które zostały powołane do życia
6 lutego 1945 roku na podstawie okólnika Departamentu Wyznaniowego Ministerstwa
Administracji Publicznej (MAP). Ich celem było dbanie o organizację życia religijnych
Żydów. Podczas swojej działalności w Polsce mizrachiści utworzyli w Krakowie i Sosnowcu
domy dziecka. Na początku 1948 roku przebywało w nich odpowiednio dwadzieścioro
pięcioro i trzydzieścioro dziewięcioro młodych osób. Religijni syjoniści wydawali także
swój biuletyn w języku hebrajskim oraz jidysz „Tora We-awoda”.W sierpniu 1944 roku powstała partia Ichud (z hebr. Fuzja/Zjednoczenie), która
w swojej ideologii nawiązywała do działających w międzywojennej Polsce centrowych
Ogólnych Syjonistów. Początkowo centrala Ichudu znajdowała się Łodzi, następnie
została przeniesiona do Warszawy. Osobami odpowiedzialnymi za funkcjonowanie
Ichudu byli na przykład Szymon Rogoziński, Emmil Somerstein oraz Hilet Zajdel. Partia
ta była za utworzeniem w Palestynie dwóch państw: świeckiego i demokratycznego
Izraela oraz arabskiego. Centrowi syjoniści optowali za pełnym równouprawnieniem
dla mniejszości arabskiej mieszkającej w państwie żydowskim. W kwestiach gospodarczych
wspierali rzemieślników oraz działających na niewielką skalę przedsiębiorców.
Dodatkowo popierali ideę produktywizacji. Zwolennicy Ichudu doceniali starania
polskiej dyplomacji wspierającej wysiłki na rzecz powstania państwa żydowskiego.
Jednocześnie krytykowali władze Wielkiej Brytanii za niewywiązywanie się z obietnic
zawartych w Deklaracji Balfoura i próby powstrzymania aliji Żydów do Palestyny. Centrowi
syjoniści uważali, że Polska po 1944 roku dzięki reformom przeprowadzonym
przez rządzących szybko odbudowywała się po zniszczeniach wojennych. Wskazywali,
że po raz pierwszy w historii społeczność żydowska miała te same prawa i obowiązki
co reszta obywateli. Najważniejszym przeciwnikiem centrowych syjonistów był socjalistyczno-
antysyjonistyczny Bund. Partię tę aktywiści Ichudu atakowali za przedkładanie
idei walki klas nad pracę na rzecz utworzenia państwa żydowskiego. W związku z tym formacja ta miała stracić „kontakt z duszą żydowską” i funkcjonować jako ugrupowanie,
które „szumem i ruchliwością chce pokryć nikłość swych wpływów”. Ichudowcy
potępiali również zwolenników asymilacji, wierząc, że odrodzenie państwa żydowskiego
spowoduje ostateczną porażkę zwolenników tej idei. W pierwszej połowie 1946 roku
Ichud liczył około dziesięciu-jedenastu tysięcy członków. Główną ich część stanowili
mieszczanie, rzemieślnicy oraz inteligencja.
(...)