Bolechów. W cieniu synagogi
W 2018 roku uczestniczyłem w VIII Festiwalu Schulzowskim w Drohobyczu. W programie
znalazła się wycieczka po okolicy, trasa obejmowała kilka miasteczek,
w tym Stryj i Bolechów. Gdy dojechaliśmy do Bolechowa, autokar zatrzymał się na
placu, może ryneczku. Po kilku krokach znaleźliśmy się przed zdewastowaną synagogą.
Okazały, murowany budynek budził smutek i przerażenie.
Datowana na koniec XVIII wieku synagoga została zbudowana w 1789 roku na
miejscu starej, drewnianej bożnicy. W czasach ZSRR zaadaptowano ją na dom kultury.
Przez następne lata budynek nie był użytkowany i popadł w ruinę. W Bolechowie były
ponadto synagoga reformowana i chasydzki klojz. Te budynki nie zachowały się do dziś.
Miasteczko ma piękną i długą historię społeczności żydowskiej, która mieszkała
tu już w XVI wieku. Historycy podają, że w 1601 roku w Bolechowie istniała dzielnica
żydowska z synagogą. W 1910 roku miasteczko liczyło 4000 mieszkańców, z których 5,5
procent było wyznania greckokatolickiego, 14,9 procent wyznania rzymskokatolickiego,
a 78 procent stanowili Żydzi. W Bolechowie mieszkała największa liczba Żydów w porównaniu
z innymi miastami i miasteczkami Galicji. Podczas pierwszej wojny światowej
większość Żydów wyemigrowała. Ich liczba w okresie międzywojennym zmniejszyła się
do 25 procent ludności miasta.
Na społeczność żydowską Bolechowa miała duży wpływ Haskala. Zakładano świeckie
placówki edukacyjne dla Żydów. Tym, który dużo zrobił dla zreformowania żydowskiej
edukacji w Galicji, był słynny maskil z Bolechowa, Nechemia Landes (1835–1899).
W miasteczku żyło także wielu chasydów, zwolenników Baal Szem Towa, skupionych
wokół swojej synagogi. Na przełomie wieków dominowały nastroje syjonistyczne, czemu
sprzyjała działalność licznych organizacji syjonistycznych. Najważniejszą była Tikwat
Izrael (Nadzieja Izraela) założona w 1894 roku. Istniał młodzieżowy ruch syjonistyczny,
a członkowie organizacji He-Chaluc pojawili się w Bolechowie po roku 1920. Założyli
dwie fundacje, a wśród działaczy wyróżniali się Berchi Josefsberg, Akiva Fruchter, Moshe
Klenbard, Hodaya Rosenbaum, Moshe Reiss, Rachtzia Schorr, Ruchtzia Schindler oraz
Yechezkel Schlifka.
(...)